Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (tzw. Ustawa o ochronie małoletnich) wprowadza nowe instrumenty ochrony praw dzieci. M.in. nakłada na podmioty pracujące z dziećmi, obowiązek posiadania standardów ochrony małoletnich (zwanych inaczej standardami ochrony dzieci).

Dokument zawierający szegóły obowiązujących standardów ochrony małoletnich dostępny jest poniżej:

Zaobserwowanie u dziecka opisanych symptomów wskazuje na poważne ryzyko krzywdzenia. Zgodnie z literaturą psychologiczną, medyczną oraz procedurami prawnymi (takimi jak Standardy Ochrony Małoletnich), objawy te klasyfikuje się jako konkretne formy przemocy. Reakcja na uzasadnione podejrzenie jest prawnym i społecznym obowiązkiem każdej osoby dorosłej.

Zaniedbanie (przemoc przez zaniechanie): Głód, żebractwo, kradzież jedzenia lub pieniędzy, brak higieny (brud, nieprzyjemny zapach), brak odpowiedniej odzieży sezonowej, brak opieki medycznej (szczepień, okularów, leczenia). Oznacza to, że rodzice lub opiekunowie nie zaspokajają podstawowych potrzeb życiowych dziecka, co bezpośrednio zagraża jego zdrowiu i rozwojowi.

Przemoc fizyczna: Obrażenia ciała w różnych fazach gojenia (siniaki, oparzenia, złamania), których pochodzenie trudno wyjaśnić. Niewiarygodne lub zmienne wyjaśnienia dziecka, niechęć do zajęć ruchowych, nadmierne zakrywanie ciała ubraniem niestosownie do pogody. Świadczy to o tym, że dziecko może być systematycznie bite, szarpane lub maltretowane.

Przemoc seksualna: Otarcia i bolesność okolic intymnych, nagłe pojawienie się motywów seksualnych w rysunkach, zabawie lub rozmowach, przedwczesne i nieadekwatne do wieku rozbudzenie seksualne. Zachowania te silnie sugerują, że dziecko mogło paść ofiarą wykorzystywania seksualnego.

Przemoc emocjonalna i skutki psychologiczne (trauma): Lęk przed powrotem do domu, wzdryganie się na dotyk dorosłego, dolegliwości psychosomatyczne (bóle brzucha, głowy), skrajne postawy (wycofanie, depresja albo agresja i bunt), ucieczka w świat wirtualny, nagły regres (moczenie się), tzw. „lepkość emocjonalna” (nadmierne szukanie kontaktu z obcymi dorosłymi).

Przemoc może przybierać różne formy, z których każda narusza podstawowe prawa, godność i bezpieczeństwo człowieka. Poniżej znajduje się szczegółowe zestawienie głównych rodzajów przemocy wraz z ich przejawami.

PRZEMOC PSYCHICZNA

przymus, groźby, obrażanie, wyzywanie, ocenianie, krytykowanie, straszenie, szantażowanie, krzyczenie, wyśmiewanie, lekceważenie

PRZEMOC FIZYCZNA

szarpanie, kopanie, popychanie, policzkowanie, przypalanie papierosem, bicie ręką przy użyciu przedmiotów, klaps

PRZEMOC SEKSUALNA

gwałt, wymuszanie pożycia seksualnego, wymuszenie nieakceptowanych zachowań seksualnych

PRZEMOC EKONOMICZNA

unikanie płacenia alimentów, zakazywanie członkowi rodziny pracy lub edukacji w celu zdobycia zatrudnienia, przywłaszczanie do swoich celów

ZANIEDBANIE

głodzenie, niedostarczanie odpowiedniej ilości jedzenia, nieodpowiednia higiena lub jej brak, niezgłaszanie się z dzieckiem do lekarza (gdy tego wymaga), brak leczenia mimo zaleceń lekarza, niedopilnowanie w kwestii edukacji, brak przejawiania zainteresowania, w jaki sposób dziecko spędza czas, jakie ma zainteresowania, problemy oraz potrzeby

ALIENACJA RODZICIELSKA

ograniczanie kontaktu i izolowanie dziecka od drugiego rodzica, odcinanie drugiego rodzica od informacji dotyczących dziecka, wymazywanie drugiego rodzica z życia dziecka, niszczenie zdjęć i pamiątek, przedstawianie drugiego rodzica w złym świetle, zakazywanie dziecku swobodnego mówienia i wyrażania miłości do drugiego rodzica

Zgłoszenie na Policję lub do Prokuratury: W sytuacji nagłego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka (np. świeże ślady pobicia) należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112. Można również złożyć pisemne zawiadomienie w najbliższym komisariacie.

Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS/GOPS): Zgłoszenie sytuacji pracownikom socjalnym umożliwia wszczęcie procedury Niebieskiej Karty, która uruchamia nadzór nad rodziną i pomoc dla dziecka.

Sąd Rodzinny i Nieletnich: Każdy obywatel może złożyć do sądu rejonowego (wydział rodzinny) wniosek o wgląd w sytuację opiekuńczą dziecka. Sąd może ograniczyć władzę rodzicielską lub ustanowić kuratora.

Instytucje Oświatowe: Dyrekcja szkoły, pedagog lub psycholog szkolny mają prawny obowiązek uruchomić wewnętrzne procedury kryzysowe wynikające z przepisów o ochronie małoletnich.

116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (bezpłatny, całodobowy)

800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

800 120 002 – Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”